Fałszywy mail od PKO BP wyłudza hasło i kod. Jak go rozpoznać?
Oszuści podszywają się pod PKO BP i wysyłają fałszywe maile do klientów biznesowych. Sprawdź, jak wygląda atak i jak uniknąć utraty dostępu do konta.
Fałszywy mail podszywający się pod PKO BP to wiadomość, która ma skłonić klienta do oddania loginu, hasła i jednorazowego kodu logowania, a w drugiej wersji także dokumentów tożsamości. Kampania opisana przez CERT Orange Polska pokazuje, że oszuści celują nie tylko w zwykłych użytkowników, lecz również w klientów biznesowych korzystających z iPKO biznes.
Jak działa kampania podszywająca się pod PKO BP?
Oszuści wysyłają maile w imieniu banku, a ich celem jest przejęcie kontroli nad kontem. Wiadomość zwykle zawiera prośbę o sprawdzenie lub aktualizację danych, co ma wywołać pośpiech i poczucie obowiązku. Najważniejsze jest to, że przestępcy nie próbują od razu zainstalować czegoś na urządzeniu. Zamiast tego chcą, byś sam przekazał im dane uwierzytelniające.
Adres nadawcy zdradza oszustów
Pierwszym sygnałem ostrzegawczym jest adres, z którego przyszła wiadomość. W analizowanej kampanii nadawca korzystał z domeny niemieckiego dostawcy usług internetowych, a jego nazwa nie miała żadnego powiązania z iPKO. Bank nie wysyła komunikacji z przypadkowych domen, dlatego sama nazwa nadawcy powinna wystarczyć, by wstrzymać się z działaniem.
Załącznik nie jest wirusem, ale jest pułapką
Mail zawierał plik o nazwie pko_biznes_aktualizacja_danych.pdf. Według CERT Orange Polska był to czysty dokument, a nie złośliwe oprogramowanie. To ważna różnica: wielu użytkowników uważa, że wystarczy nie otwierać podejrzanych plików, tymczasem ten przykład pokazuje, że autentyczny dokument może służyć jako wiarygodna przynęta. Sam plik jest prawdziwy i dotyczy okresowej weryfikacji dokumentacji, co dodaje mu wiarygodności.
Dlaczego link prowadzi przez stronę pośrednią?
Odnośnik w wiadomości nie kierował od razu na stronę logowania. Najpierw przenosił na stronę pośrednią, a dopiero potem do właściwej witryny. Adres docelowy został zapisany w postaci IPv4-mapped IPv6, czyli formie, która utrudnia szybkie odczytanie, dokąd naprawdę prowadzi link. Witryna wyglądała jak kopia iPKO biznes i zawierała nawet ostrzeżenie przed fałszywymi mailami, co miało uspokoić ofiarę.
Po zalogowaniu na stronie pojawiało się długo trwające kółko postępu. Taki zabieg ma zyskać czas, podczas gdy oszuści w tle przechwytują dane. Prawdziwy bank może wymagać potwierdzenia logowania w aplikacji lub kodem SMS, więc prośba o przesłanie kodu drugiego składnika uwierzytelniania powinna natychmiast budzić czujność.
Czym różni się druga wersja ataku?
Kampania występowała w dwóch odmianach. Poniższa tabela pokazuje najważniejsze różnice między nimi.
| Element | Wersja z załącznikiem | Wersja bez załącznika |
|---|---|---|
| Plik w wiadomości | pko_biznes_aktualizacja_danych.pdf (bez wirusa) | Brak |
| Główny cel | Login, hasło i kod logowania | Przejście pełnej ścieżki aktywności i kod drugiego składnika |
| Dodatkowe żądanie | Brak wyraźnego żądania dokumentów | Przesłanie brakujących dokumentów tożsamości |
| Ryzyko dla ofiary | Utrata dostępu do konta | Utrata konta oraz wyciek danych osobowych |
Druga wersja jest szczególnie niebezpieczna, bo wykracza poza same dane logowania. Żądanie dokumentów tożsamości otwiera drogę do wykorzystania danych osobowych poza bankowością, na przykład do zaciągania zobowiązań w cudzym imieniu. Warto pamiętać, że przestępcy nie ograniczają się do jednego banku. Mogą podszywać się pod różne instytucje finansowe, więc schemat z PKO BP należy traktować jako przykład, a nie wyjątek.
Co to oznacza dla Ciebie?
Dla każdego posiadacza konta bankowego, a zwłaszcza dla osób odpowiedzialnych za firmowe konta, najważniejsza zasada brzmi: bank nie powinien prosić o hasło ani kod logowania przez wiadomość e-mail. Jeśli coś w mailu wydaje się nietypowe, zrób to, co zawsze daje najlepszy efekt. Nie klikaj w odnośnik z wiadomości. Zamiast tego wejdź na stronę banku samodzielnie lub otwórz aplikację, a w razie wątpliwości zadzwoń na oficjalny numer infolinii.
Jeśli już podałeś dane, działaj szybko: zmień hasło, zablokuj dostęp do konta i powiadom bank. Podejrzane wiadomości warto przekazać do CERT Orange Polska na adres cert.opl@orange.com, bo dzięki temu analitycy mogą ostrzegać innych użytkowników. Pamiętaj też, że kod z SMS-a czy potwierdzenie z aplikacji są przeznaczone tylko dla Ciebie. Każda prośba o ich przesłanie nadawcy spoza banku oznacza próbę oszustwa.
Najczęstsze pytania
Czy załącznik pko_biznes_aktualizacja_danych.pdf jest groźny?
Według analizy CERT Orange Polska sam plik nie zawiera wirusa i jest prawdziwym dokumentem banku przeznaczonym dla klientów instytucjonalnych. Zagrożenie nie wynika więc z pliku, lecz z tego, co oszuści próbują wymusić przy okazji jego otwarcia.
Jak sprawdzić, czy mail od banku jest prawdziwy?
Warto zwrócić uwagę na adres nadawcy, który w tej kampanii pochodził od zagranicznego dostawcy i nie miał nic wspólnego z iPKO. Najpewniej logujesz się wpisując adres banku samodzielnie w przeglądarce lub korzystając z aplikacji.
Co zrobić, jeśli już podałem dane w fałszywej stronie?
Natychmiast skontaktuj się z bankiem, zablokuj dostęp do konta i zmień hasło. Nie przesyłaj nikomu kodu z SMS-a ani potwierdzenia z aplikacji, o które prosi nieznany nadawca.
Gdzie zgłosić podejrzanego maila udającego bank?
Podejrzane wiadomości można przesyłać na adres cert.opl@orange.com, skąd trafiają do analityków CERT Orange Polska.
Na podstawie: CERT Orange. Tekst opracowany redakcyjnie.