Zmiana czasu a phishing: niedobór snu zwiększa ryzyko kliknięcia
Po przejściu na czas letni klikalność w phishingu wzrosła w badaniu z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Irvine.
Niedobór snu po zmianie czasu może zwiększać podatność na phishing, czyli wyłudzanie danych przez fałszywe wiadomości i strony, a wnioski płyną z badania Uniwersytetu Kalifornijskiego w Irvine opublikowanego w czasopiśmie „PNAS”. Poniżej wyjaśniamy, co dokładnie wykazano, czego badanie nie potwierdza i jak zadbać o bezpieczeństwo w dniach, gdy organizm jest zmęczony.
Czy zmęczenie snem realnie obniża czujność wobec phishingu?
Badanie wskazuje na związek między okresem zaburzeń snu a skłonnością do klikania w podejrzane linki, choć nie dowodzi bezpośredniej przyczyny. Dane pochodzą od pracowników dużej amerykańskiej instytucji, a w analizie uwzględniono ponad 11 tys. osób. Co istotne, badacze nie mierzyli bezpośrednio długości snu uczestników, więc wnioski opierają się na obserwacji zmian w zachowaniu przy okazji przejścia na czas letni.
Ile wzrosła klikalność po przestawieniu zegarów?
Poniższa tabela zestawia wyniki podane w materiale Dobreprogramy, opierając się na danych z badania UC Irvine.
| Wskaźnik | Przed zmianą | Po zmianie na czas letni |
|---|---|---|
| Klikalność linków phishingowych | 15,6% | 17,8% |
| Różnica bezwzględna | – | +2,2 pkt proc. |
| Wzrost względem poziomu wyjściowego | – | ok. 14% |
Z pozoru to niewielka różnica. Przy dużych organizacjach, w których liczba odbiorców wiadomości idzie w tysiące, nawet kilka punktów procentowych może oznaczać znaczną liczbę dodatkowych kliknięć w skali całej instytucji.
Dlaczego wynik nie oznacza, że sen jest jedyną przyczyną?
Warto oddzielić zależność od przyczynowości. Badanie pokazało, że w określonym okresie częściej klikano w phishing, ale nie udowodniło, że to właśnie brak snu jest powodem. Na wynik mogą wpływać inne czynniki: większe obciążenie w pracy, rozproszenie uwagi czy po prostu nawyki zmieniające się w okolicy zmiany czasu. Dlatego najrozsądniej traktować ten wynik jako sygnał ostrzegawczy, a nie gotową diagnozę.
Kiedy poza zmianą czasu ryzyko również rośnie?
Serwis Dobreprogramy zwraca uwagę, że podobny problem może pojawiać się po świętach oraz po dużych wydarzeniach sportowych. To okresy, w których rytm dnia ulega zakłóceniu, a skrzynki mailowe i komunikatory są zalewane wiadomościami o promocjach, zwrotach czy dostawach. Oszuści dobrze o tym wiedzą i często dopasowują treść wiadomości do bieżących wydarzeń.
Jak chronić się w okresie zmęczenia? Krok po krok
Krok 1: Zwolnij przed kliknięciem
Jeśli wiadomość wywołuje pilność, np. „konto zostanie zablokowane dziś”, traktuj to jako sygnał alarmowy. Nawet krótka pauza pozwala sprawdzić treść na spokojnie.
Krok 2: Zweryfikuj nadawcę
Zwróć uwagę na adres e-mail, a nie tylko na nazwę wyświetlaną. Sprawdź, czy domena jest zgodna z oficjalną stroną instytucji. Nie loguj się przez link z wiadomości; wpisz adres ręcznie lub skorzystaj z zapisanej zakładki.
Krok 3: Potwierdź prośbę innym kanałem
Jeżeli ktoś prosi o dane, przelew lub zmianę hasła, skontaktuj się z nim lub z firmą telefonicznie, korzystając z numeru z wiarygodnego źródła, a nie z wiadomości.
Krok 4: Wprowadź zasadę wewnętrznych ćwiczeń
W firmach dział IT wysyła symulacje phishingu co kilka miesięcy. Podobną dyscyplinę można zastosować w domu lub w małym zespole: omawiać przykłady podejrzanych wiadomości i wspólnie ustalać, co robić, gdy ktoś poczuje, że coś jest nie tak.
Jak duża jest skala cyberprzestępczości?
Według danych FBI straty z cyberprzestępczości w Stanach Zjednoczonych w 2025 roku przekroczyły 20 mld dolarów. Liczba ta pokazuje, że oszustwa internetowe to problem o skali makroekonomicznej, a jednym z najczęstszych punktów wejścia pozostaje użytkownik, który w danej chwili kliknął nie to, co trzeba.
Co to oznacza dla Ciebie?
Najważniejszy wniosek jest prosty: w tygodniu po zmianie czasu, po świętach i w czasie dużych wydarzeń sportowych warto dodatkowo zwolnić tempo przy obsłudze poczty i wiadomości. Nie chodzi o paranoję, lecz o kilka nawyków, które kosztują sekundy: sprawdzenie nadawcy, unikanie pośpiechu i weryfikacja nietypowych próśb. Jeśli odpowiadasz za bezpieczeństwo w firmie, warto rozważyć regularne ćwiczenia i przypominanie zespołowi o zasadach ostrożności właśnie w tych okresach, gdy zmęczenie może być największe.
Najczęstsze pytania
Czy zmiana czasu na letni naprawdę zwiększa ryzyko kliknięcia w phishing?
Badanie Uniwersytetu Kalifornijskiego w Irvine, opublikowane w czasopiśmie PNAS, wykazało wyższą klikalność linków phishingowych po przejściu na czas letni. Autorzy zaznaczają jednak, że to zależność, a nie udowodniony związek przyczynowy.
O ile wzrosła klikalność linków phishingowych po zmianie czasu?
Odsetek kliknięć wzrósł z 15,6% do 17,8%, czyli o 2,2 punktu procentowego. Względem wyjściowego poziomu oznacza to wzrost o ok. 14%.
Czy problem dotyczy tylko zmiany czasu?
Nie. Zgodnie z przekazem serwisu Dobreprogramy, podobne zjawisko może występować po świętach i dużych wydarzeniach sportowych, czyli w okresach zaburzeń rytmu snu.
Jak ograniczyć ryzyko w dniach po zmianie czasu?
Przed otwarciem linku warto zweryfikować nadawcę, nie podawać danych logowania pod presją czasu i odkładać decyzje, gdy czujesz się zmęczony. Dobrą praktyką jest też potwierdzanie podejrzanych próśb innym kanałem kontaktu.
Na podstawie: Dobreprogramy. Tekst opracowany redakcyjnie.