Fałszywe maile UODO i SMS-y GITD: jak rozpoznać oszustwo
Oszuści podszywają się pod UODO i GITD, żeby wyłudzić dane i pieniądze. Sprawdź, po czym poznasz fałszywą wiadomość i co zrobić, zanim klikniesz.
Fałszywe maile i SMS-y podszywające się pod Urząd Ochrony Danych Osobowych (UODO) oraz Główny Inspektorat Transportu Drogowego (GITD) to kampanie phishingowe, których celem jest wyłudzenie danych osobowych i pieniędzy. Wiadomości korzystają z zaufania, jakie budzą polskie urzędy, dlatego są coraz trudniejsze do odróżnienia od prawdziwej korespondencji.
Jak rozpoznać fałszywego maila podszywającego się pod UODO?
Oszustwo e-mailowe z udziałem UODO jest wymierzone w przedsiębiorców, zwłaszcza firmy zajmujące się montażem monitoringu wizyjnego. Wiadomości powołują się na RODO i zawierają dane UODO, które na pierwszy rzut oka wyglądają poprawnie, ale po dokładnym przyjrzeniu się mają drobne błędy. Nadawcy proszą o wypełnienie rzekomej ankiety.
Ankieta ma formę pliku XLSX, który trzeba odesłać w ciągu 7 dni roboczych. Od odbiorcy wymagane są m.in. dane kontaktowe, dokładna lokalizacja ze współrzędnymi, adresy IP kamer, numery seryjne urządzeń, ich model i wersja firmware. Zestaw informacji jest szczególnie niebezpieczny, bo pozwala przestępcom zmapować infrastrukturę firmy.
Warto zapamiętać jedną zasadę: UODO nie zbiera takich danych drogą mailową. Poniższa tabela pokazuje różnicę między oficjalną korespondencją a sygnałami ostrzegawczymi.
| Element | Oficjalna korespondencja UODO | Typowa wiadomość oszustów |
|---|---|---|
| Kanał kontaktu | Poczta, eDoręczenia, ePUAP | Zwykły e-mail |
| Numer sprawy | Sygnatura sprawy w piśmie | Brak lub niespójna sygnatura |
| Żądane dane | Brak ankiet z danymi kamer | IP kamer, numery seryjne, firmware, lokalizacja |
| Termin | Brak narzucania terminu na plik XLSX | 7 dni roboczych na odesłanie pliku |
Czy SMS o mandacie za prędkość może być prawdziwy?
Nie. Fałszywe SMS-y o mandacie za przekroczenie prędkości, na które ostrzega CERT Polska, są próbą kradzieży danych. Wiadomość prowadzi do strony podszywającej się pod służby, która żąda zapłaty mandatu. Przestępcy chcą uzyskać numer prawa jazdy oraz dane kart płatniczych.
Gdy otrzymasz taki SMS, pamiętaj, że GITD nie wysyła mandatów w ten sposób i nie przesyła linków do płatności. Mandat za wykroczenie drogowe nie wymaga pilnego wpisywania danych karty na stronie, do której prowadzi link z wiadomości tekstowej.
Dlaczego oszuści wybierają SMS-y?
Krótka wiadomość tekstowa wywołuje presję czasu i skłania do szybkiej reakcji, zanim odbiorca zdąży się zastanowić. Połączenie z realnym wykroczeniem drogowym sprawia, że wiele osób myśli „może to prawda”, i klika link.
Jak chronić monitoring przed przejęciem?
Oszustwa z UODO nie kończą się na wyłudzeniu danych. Wskazywane w ostrzeżeniach zagrożenie obejmuje przejęcie kamery i dostęp do obrazu z niej. Przestępca, który zdobędzie numery seryjne, adresy IP i wersje oprogramowania, może próbować wykorzystać słabości konkretnego urządzenia.
Dlatego po każdym podejrzanym kontakcie warto sprawdzić, czy kamery mają aktualny firmware, a hasła do nich nie są domyślne. Dostęp do systemu monitoringu powinien mieć tylko zaufany krąg osób.
Co zrobić krok po kroku, gdy podejrzewasz oszustwo?
- Nie otwieraj załączników i nie klikaj linków z podejrzanej wiadomości.
- Nie odsyłaj żadnych plików ani nie podawaj danych kart czy danych o urządzeniach.
- Jeśli już podałeś dane płatnicze, natychmiast skontaktuj się z bankiem.
- Zmień hasła do bankowości oraz do konta e-mail i systemu monitoringu.
- Zgłoś sprawę na policję.
- Przekaż podejrzany SMS na numer 8080 lub zgłoś incydent na incydent.cert.pl.
Ostrzeżenie zostało przekazane także przez CSIRT GOV, który poinformował UODO o kampanii phishingowej.
Co to oznacza dla Ciebie?
Przedsiębiorca instalujący kamery powinien traktować każdy nieoczekiwany e-mail z urzędu z dużą ostrożnością, szczególnie jeśli wymaga danych technicznych. Osoba prywatna, która dostanie SMS o mandacie, powinna najpierw sprawdzić, czy w ogóle kiedykolwiek popełniła wykroczenie, a dopiero potem myśleć o płatności. Najważniejsza zasada jest prosta: urzędy nie zbierają danych płatniczych ani danych o sprzęcie przez wiadomości z linkiem lub załącznikiem, a przy wątpliwościach kontakt z instytucją przez oficjalne kanały jest zawsze bezpieczniejszy niż odpowiedź na wiadomość.
Najczęstsze pytania
Czy UODO wysyła ankiety do firm przez e-mail?
Nie. Urząd Ochrony Danych Osobowych nie prowadzi takich ankiet i nie zbiera danych dotyczących instalacji kamer ani sprzętu, o które pytają fałszywe wiadomości.
Jak UODO kontaktuje się z przedsiębiorcami w sprawach urzędowych?
Korespondencja przychodzi zwykle pocztą tradycyjną, przez eDoręczenia lub ePUAP, a każde pismo zawiera sygnaturę sprawy. Brak tych elementów to ważny sygnał ostrzegawczy.
Czy GITD może wysłać mandat za prędkość SMS-em?
Nie. Główny Inspektorat Transportu Drogowego nie wysyła mandatów w wiadomościach SMS i nie przesyła linków do płatności. Każdy taki SMS należy traktować jako oszustwo.
Co zrobić, jeśli podałem dane karty w fałszywym SMS-ie?
Skontaktuj się natychmiast z bankiem, zmień hasła do bankowości i zgłoś sprawę na policję. Podejrzane SMS-y możesz przesłać na numer 8080 lub zgłosić na incydent.cert.pl.
Na podstawie: ANDROID.COM.PL. Tekst opracowany redakcyjnie.