AI w energetyce: lider strategii, zagrożenie cyberbezpieczeństwa

Sektor energetyki w Polsce jest liderem w wdrażaniu sztucznej inteligencji — 71% średnich i dużych firm energetycznych ma już formalną strategię AI, a kolejne 23% ją opracowuje. To najlepszy wynik spośród wszystkich analizowanych branż w badaniu EY. Jednak za tą imponującą statystyką kryje się niepokojąca rzeczywistość: rozproszone dane, niedostateczne bezpieczeństwo i rozczarowujące rezultaty inwestycji.

Strategia AI w energetyce: ambicje bez realizacji

Duże zainteresowanie sztuczną inteligencją w sektorze energetyki jest oczywiste. W 63% przedsiębiorstw strategia AI obejmuje całą organizację, a 57% deklaruje plany wdrożeń w poszczególnych obszarach biznesowych. Główne powody inwestycji to lepsza obsługa klientów (66%) oraz automatyzacja procesów (60%).

Technologia trafia przede wszystkim do działów IT (60%), obsługi klienta, marketingu i analiz rynku (po 52%), a także sprzedaży (48%). W 60% przypadków firmy korzystają z połączenia własnych, zewnętrznych i ogólnodostępnych rozwiązań AI.

Ale między strategią a rzeczywistością gości przepaść. Tylko 22% firm zakończyło już proces wdrażania AI, połowa jest w trakcie realizacji projektów, a 10% dopiero analizuje dostępne rozwiązania. Ponadto, entuzjazm wobec technologii nie przekłada się na satysfakcję z rezultatów.

Problem danych: fundament sztucznej inteligencji w ruinie

Sztuczna inteligencja to zaledwie narzędzie — jej skuteczność zależy od jakości i dostępności danych. W sektorze energetyki ten fundament jest tragiczny. Ponad połowa firm wskazuje trudności w obszarze danych, a konkretne liczby są alarmujące:

Problem	Procent firm
Brak pełnej wiedzy o posiadanych zasobach danych	38%
Niska jakość danych	30%
Brak dobrze przygotowanych danych ustrukturyzowanych	76%
Brak uporządkowanych danych ustrukturyzowanych i nieustrukturyzowanych	92%

Co to oznacza: Firmy energetyczne budują strategie AI na piasku. Jeśli 38% firm nie wie, jakimi danymi dysponuje, jak mogą efektywnie wdrażać systemy sztucznej inteligencji? Eksperci EY wskazują, że przyczyna leży w wieloletniej konsolidacji sektora — wiele grup energetycznych powstało z połączenia różnych organizacji i systemów IT, co doprowadziło do rozproszczenia danych.

Cyberbezpieczeństwo: główna bariera wdrażania AI

Infrastruktura energetyczna to infrastruktura krytyczna. Cyberatak na elektrownie, sieci przesyłowe lub systemy dystrybucji może sparaliżować całe regiony. Dlatego firmy energetyczne są szczególnie ostrożne wobec zagrożeń bezpieczeństwa.

I słusznie. Dla 46% firm kwestie cyberbezpieczeństwa i ochrony danych są główną barierą wdrażania AI. To więcej niż ograniczenia technologiczne (34%), regulacyjne (32%) czy niepewność co do efektów biznesowych (24%).

Ale ostrożność nie zawsze idzie w parze z działaniem. Mimo wymogów dyrektywy NIS2 (Network and Information Security Directive), która narzuca obowiązek analizy cyberbezpieczeństwa:

• Tylko 47% przedsiębiorstw przeprowadziło pełną analizę cyberbezpieczeństwa przed rozpoczęciem projektów AI
• Pozostałe 53% zrobiło to jedynie częściowo

Pozytywnym akcentem jest to, że energetyka jest liderem w stosowaniu technologicznych zabezpieczeń wspierających bezpieczeństwo systemów — wdrożyło je 47% firm. Rozwiązania proceduralne, takie jak szkolenia i polityki bezpieczeństwa, stosuje 35%, a 19% przedsiębiorstw łączy oba podejścia.

Rosnące ryzyko zaawansowanych cyberataków

Leszek Mróz, Partner EY odpowiedzialny za usługi cyberbezpieczeństwa w Polsce, ostrzega przed eskalacją zagrożeń. Czynniki zwiększające ryzyko cyberataków w sektorze energetycznym to:

• Postępująca cyfryzacja — bez odpowiedniego uwzględnienia bezpieczeństwa
• Zaawansowane modele AI dostępne dla atakujących — technologia nie jest już domeną obrońców
• Napięta sytuacja międzynarodowa — zwiększająca motywację do ataków
• Rosnąca świadomość podatności w sieciach przemysłowych — informacje o słabościach rozpowszechniają się szybciej

Wniosek jest jednoznaczny: stosowanie wyłącznie podstawowych środków bezpieczeństwa, bez dogłębnej analizy zagrożeń oraz ciągłego testowania rzeczywistej odporności na ataki, należy uznać za niewystarczające.

Rozczarowanie rezultatami AI

Która z firm energetycznych rzeczywiście zyskała na wdrożeniach AI? Odpowiedź jest zaskakująca:

• 5% — uzyskało większe korzyści niż zakładano
• 40% — efekty były zgodne z oczekiwaniami
• 21% — przyznało, że gdyby znało rzeczywiste rezultaty wcześniej, nie zdecydowałoby się na inwestycję
• 34% — wyniki były gorsze niż oczekiwane

Firmy zadowolone z wdrożeń najczęściej wskazują na redukcję kosztów operacyjnych (60%), poprawę jakości usług (53%) oraz wzrost przychodów (47%).

Bartosz Pacuszka, Partner w EY Polska i AI Technology Leader, podkreśla, że problem leży w podejściu do wdrażania AI. “Wiele z wartościowych i pożądanych zastosowań AI w energetyce jest trudnych do realizacji, biorąc pod uwagę słabo przygotowane i rozproszone dane. Z tego powodu wdrożenie AI nie jest w stanie przynieść oczekiwanych natychmiastowych efektów, a tym samym zapewnić odpowiedniego zwrotu z inwestycji. Energetyka stanowi przykład, że wdrożenie AI należy traktować jako koniec, a nie początek zmian w zakresie technologii.”

Co to oznacza dla bezpieczeństwa domowego?

Chociaż artykuł dotyczy sektora energetyki, wnioski mają znaczenie dla każdego użytkownika. Jeśli firmy energetyczne — które zarządzają infrastrukturą krytyczną — mają luki w cyberbezpieczeństwie, to oznacza potencjalne zagrożenie dla stabilności sieci elektrycznej, na której zależy Twój dom. Ponadto, rosnące zagrożenia cyberatakami w sektorze energetycznym mogą wpłynąć na dostępność i niezawodność usług, z których korzystasz na co dzień.

Dlatego warto monitorować, jak sektor energetyki podchodzi do bezpieczeństwa — i jednocześnie zadbać o własne cyberbezpieczeństwo w domu, korzystając z VPN, silnych haseł i aktualnych systemów operacyjnych.